Mijn Bibliotheek  

Laden...

Literaire agenda

Start college Hildegard van Bingens Liber Scivias (Het Boek Ken de Wegen)

Van beeld naar woord naar klank naar innerlijke betekenis.

Eind vorige eeuw kwam Hildegard van Bingen (1098-1179) opnieuw in de belangstelling. De herdenking van haar achthonderdste sterfjaar bracht een stroom van publicaties op gang, waarbij de aandacht onder meer uitging naar Hildegard als vrouw, in samenhang met de tweede emancipatiegolf, als mysticus, (natuur)geneeskundige en componist. In 2012 werd ze heilig verklaard en benoemd tot kerklerares.InhoudHildegard, geboren te Bermersheim, werd als tiende kind van een adellijke familie al op jonge leeftijd aan God toegewijd. In het klooster van de Disibodenberg leidde ze als benedictines een verborgen leven tot ze in 1141 in een visioen Gods boodschap ontving: ‘ontsluit de kluis der mysteriën’ en ‘zeg en schrijf wat ik je zeg’. Dit was voor haar het begin van haar eerste visioenentrilogie: Liber Scivias (Het Boek Ken de Wegen) over de pelgrimstocht van de ziel.De twaalfde eeuw (ook wel renaissance van de middeleeuwen genoemd) werd gekenmerkt door grote veranderingen. Het was de tijd van de kruistochten (in Hildegards geboortejaar werd Jeruzalem door de kruisridders veroverd), er waren conflicten tussen kerkvorsten en wereldlijke machthebbers (investituurstrijd) en de macht verplaatste zich geleidelijk van de feodale heren naar de steden. Er was sprake van een beginnend individualisme en de magistri van de scholae stelden zich de vraag ‘wie is God’, vertrouwend op eigen geleerdheid.Dit alles weerspiegelt zich in Scivias, waar het gaat om een geestelijke kruistocht, de dubbele waarheid (aards en/of geestelijk), de vraag ‘hoe maakt God zich kenbaar’ en ‘wat is de eigen plaats in de samenleving’. Zo is Scivias te lezen als Werdegang, pelgrimstocht naar eigen wording.Scivias I (Oude Testament) beschrijft de mens als ‘stof’, in samenhang met de vier elementen. In Scivias II (Nieuwe Testament) wordt hij waarlijk lichaam, ‘gevormd’ naar het voorbeeld van Christus. Scivias III beschrijft zijn geestelijke wording, de opgang naar een eeuwig Jeruzalem, bijgestaan door de deugden (Virtutes). Elke periode is van belang om volwaardig (mede-)mens te zijn vanuit voortschrijdend inzicht en proefondervindelijk ervaren. Aldus wordt de betekenis van de titel geleidelijk aan duidelijk: innerlijke gerichtheid en mystieke bewogenheid naast daadkracht en maatschappelijk bewustzijn (ora et labora).OpzetInleidend college over Hildegard zelf (Prol. Sc. I.), de opbouw van Liber Scivias, met name Scivias I, en de plaats van haar zang- en mysteriespel, de Ordo Virtutum (de Rei der Deugden), hierin.In de volgende zes colleges komen de visioenen van Scivias I aan de orde: respectievelijk de juiste grondhouding om op weg te gaan (I,1), de zondeval (I,2), het ‘wereldei’(I,3), de pelgrimstocht van de ziel (I,4), de synagoge (I,4) de engelenkoren (I,6). Na ieder visioen, afgebeeld in de bijbehorende miniatuur, volgt het relaas van Hildegards eigen ervaren, Gods uitleg daarvan en de toepassing in de praktijk. Laatste college: terugblik op haar leven en werk en aandacht voor de onderliggende zeggingskracht van haar composities, waarin een samenhang van woord, beeld en klank en innerlijke betekenis.

Onderwijsvorm: leesgroep met een inleidend en afsluitend hoorcollege met film- en geluidsfragmenten (de film Vision, en gedeelten van de Ordo Virtutum) Tijdens het lezen van de teksten wordt aandacht besteed aan de middeleeuwse leesmethode van de lecio divina, zoals die in de kloosters werd (wordt) toegepast.

Literatuur: Hildegard van Bingen, Scivias, Ken de Wegen, Dl I. vertaling en inleiding Mieke Kock-Rademakers, Uitgeverij Verloren 2015 (€ 25,-).

Docent: Mieke Kock-Rademakers is classicus en filosoof. Ze doceerde klassieke talen in het VWO en gaf les aan volwassenen. Ze leidde verschillende leesgroepen en las onder andere Homerus, tragici, Plato en Ovidius. Haar interesse gaat uit naar de doorwerking van het (Neo-)Platoons denken. Haar belangstelling voor Oude Muziek leidde tot samenwerking met de ensembles Cercamon en Cantus Modalis. Zo waren de zangers, dankzij een hermeneutische benadering, meer in staat om de diepere betekenis van met name Hildegards composities te leren verstaan en te vertolken, in de overgang van beeld, woord, klank naar innerlijke betekenis. Eind 2017 verscheen het laatste deel van haar vertaling van Liber Scivias – waaraan toegevoegd de vertaling van de Ordo Virtutum. Het is de eerste keer dat dit werk, vertaald vanuit de oorspronkelijke brontaal (het Latijn), voor het Nederlands taalgebied toegankelijk is.

Acht bijeenkomsten, m.u.v. 19 oktober.

Kosten € 273,-.

Meer informatie en inschrijven: HOVO.